Polski performans w Paryżu: antyportret zbiorowy



Polski performans w Paryżu: antyportret zbiorowy

2024 Norayama – Mandala Performance Festival Wroclaw – photo credit Kazimierz Ździebło



Projekt opiera się na współpracy z Le Générateur – jednym z najważniejszych francuskich ośrodków zajmujących się performansem, sztuką żywą i eksperymentalnymi praktykami artystycznymi. Prezentacja polskich artystek i artystów zostanie włączona do programu międzynarodowego festiwalu FRASQ, który od lat stanowi przestrzeń wymiany pomiędzy twórcami reprezentującymi różne tradycje performatywne oraz odmienne sposoby pracy z ciałem, obecnością i relacyjnością.

W przedsięwzięciu udział biorą Kuba Falk, Paweł Sakowicz, Iza Szostak i Marta Ziółek – artyści i artystki reprezentujący różne generacje oraz odmienne strategie twórcze. Ich praktyki rozwijają się w obszarze performansu, choreografii, sztuk wizualnych i działań interdyscyplinarnych. Łączy je zainteresowanie ciałem jako miejscem produkcji znaczeń, polem negocjowania relacji społecznych oraz narzędziem krytycznej refleksji nad współczesnością.

Tytuł odwołuje się do idei antyportretu zbiorowego. Nie chodzi o stworzenie reprezentatywnego obrazu polskiej sceny performatywnej ani o próbę budowania wspólnej estetyki. Poszczególne realizacje zachowują własną autonomię, odmienne języki formalne i różne punkty wyjścia. Antyportret staje się tutaj sposobem myślenia o wielogłosowości, niejednorodności oraz współistnieniu praktyk, które wymykają się prostym klasyfikacjom.

Każda z zaproszonych osób rozwija te zagadnienia w odmienny sposób. Kuba Falk pracuje na przecięciu performansu, działań rytualnych, praktyk queerowych i ekologicznych, tworząc sytuacje badające relacje pomiędzy ciałem ludzkim, światem pozaludzkim oraz wyobraźnią wspólnotową. Paweł Sakowicz analizuje mechanizmy produkcji ruchu i spektaklu, podejmując dialog z historią tańca, popkulturą oraz współczesnymi formami performatywnej obecności. Marta Ziółek rozwija choreograficzne strategie związane z głosem, pożądaniem, politycznością ciała i emancypacyjnym potencjałem performansu. Iza Szostak koncentruje się na procesach translacji zachodzących pomiędzy ciałem, pamięcią, bliskością i materialnymi śladami obecności.



Polski performans w Paryżu: antyportret zbiorowy

National Affairs, 2017 Centrum w Procesie _ Fundacja Burdąg, Nowy Teatr, Warszawa fot. Bartosz Górka



Wspólnym polem refleksji pozostają trzy osie tematyczne wyznaczające ramy projektu: ruch w rozproszeniu, ciało w translacji oraz obecność zamiast obrazu.

Ruch w rozproszeniu odnosi się do praktyk choreograficznych i performatywnych, które odchodzą od rozumienia ruchu jako uporządkowanej kompozycji scenicznej. Interesuje je ruch pojawiający się pomiędzy ciałami, mediami, przestrzeniami i sytuacjami społecznymi. Staje się on procesem rozproszonym, przekraczającym granice pojedynczego wykonawcy i jednej formy reprezentacji.

Ciało w translacji kieruje uwagę ku procesom ciągłego przekształcania znaczeń. Ciało funkcjonuje tutaj jako przestrzeń przejść pomiędzy doświadczeniami, językami, pamięcią, relacjami i sposobami percepcji. Nie jest stabilnym punktem odniesienia, lecz dynamicznym układem podlegającym nieustannym negocjacjom.

Obecność zamiast obrazu podkreśla znaczenie bezpośredniego spotkania pomiędzy performerką lub performerem a publicznością. W świecie zdominowanym przez reprodukcję obrazów performans pozostaje jedną z nielicznych praktyk opartych na współobecności, czasie rzeczywistym i doświadczeniu, którego nie można w pełni zastąpić dokumentacją.

Projekt stanowi kontynuację międzynarodowego programu prezentacji polskiego performansu rozwijanego przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Kreatywnego. Po realizacji projektu Polski performans w Porto: Tożsamość, Cielesność, Proces w 2025 roku, paryska odsłona programu rozwija współpracę z europejskimi partnerami i wzmacnia obecność polskich artystów oraz artystek w międzynarodowym obiegu sztuki współczesnej.



Polski performans w Paryżu: antyportret zbiorowy

Laguna, TR Warszawa, 2025, fot. Filip Preis



Katalog projektu



W sierpniu 2026 ukazał się katalog „Polski performans w Paryżu: antyportret zbiorowy”, przygotowany jako integralna część projektu. Publikacja prezentuje Kubę Falka, Pawła Sakowicza, Izę Szostak i Martę Ziółek – ich dotychczasowe praktyki i wybrane realizacje, a także koncepcje nowych performansów przygotowywanych specjalnie na paryską odsłonę projektu. Katalog zawiera również teksty Ewy Opałki i Artura Kosa, które osadzają prezentowane praktyki w szerszym kontekście przemian współczesnego polskiego performansu.



Kulminacją projektu jest prezentacja czterech performansów podczas festiwalu FRASQ 14 października 2026 roku w Le Générateur w Paryżu. Programowi towarzyszyły działania dokumentacyjne oraz publikacja dwujęzycznego katalogu prezentującego sylwetki artystek i artystów, koncepcje performansów oraz szerszy kontekst kuratorski projektu.

Projekt służy wzmacnianiu międzynarodowej obecności polskiej sztuki współczesnej, rozwijaniu współpracy pomiędzy instytucjami kultury oraz budowaniu trwałych relacji pomiędzy środowiskami artystycznymi Polski i Francji. Jednocześnie stanowi okazję do pokazania różnorodności współczesnego polskiego performansu, którego siłą pozostaje zdolność do przekraczania dyscyplin, eksperymentowania z formą i podejmowania aktualnych tematów społecznych, politycznych oraz kulturowych poprzez doświadczenie żywego spotkania.

Performansy

Cztery indywidualne praktyki spotkały się w jednej przestrzeni i jednym czasie, tworząc wielogłosowy „antyportret zbiorowy”. Poniżej prezentujemy pełne zapisy czterech performansów, które złożyły się na paryską odsłonę projektu.



Kuba Falk — „Children of Saturn”



W Children of Saturn Kuba Falk przywołuje historie starszych osób queerowych, których obecność w przestrzeni publicznej i kulturze wizualnej pozostaje często marginalizowana. Ich wizerunki pojawiają się na przenośnym monitorze, z którym artysta nawiązuje fizyczną relację, podtrzymując go, obejmując i przenosząc przez przestrzeń. W tych prostych gestach odnajdujemy doświadczenie opieki, bliskości i odpowiedzialności za drugiego człowieka. Kolejne spotkania z obrazami zastępują tradycyjny portret zbiorowy, kierując uwagę ku indywidualnym historiom, pamięci i relacjom między pokoleniami. Performans podejmuje zarazem pytanie o to, w jaki sposób można zachować obecność osób, które zbyt łatwo znikają z naszego pola widzenia.


Paweł Sakowicz — „Katarakta”



Katarakta oznacza zarówno zaćmę, która odbiera widzeniu ostrość, jak i gwałtowny wodospad, którego siła wymyka się kontroli. Z tych dwóch znaczeń Paweł Sakowicz wyprowadza choreografię opartą na nieustannej zmianie. Ruch narasta, przyspiesza i rozprasza się, by po chwili odzyskać wyrazistość i podążyć w kolejnym kierunku. Jego przebieg zależy od tego, co przyciągnie uwagę performera: dźwięku, światła, obecności publiczności czy pamięci wcześniejszych doświadczeń tanecznych. Katarakta ukazuje ruch jako proces otwarty na otoczenie, w którym ciało pozostaje w ciągłym kontakcie z przestrzenią, a każda zmiana uwagi może nadać działaniu nowy kierunek.


Marta Ziółek — „GAZE. Unruly Pleasure”



W GAZE. Unruly Pleasure Marta Ziółek przygląda się relacjom między spojrzeniem, przyjemnością i kontrolą. Patrzenie, choć pozornie naturalne i neutralne, wiąże się z ciekawością, pożądaniem, oceną i sposobem postrzegania drugiego człowieka. Artystka podejmuje te zależności poprzez choreografię, w której ruch i głos stają się środkami intensywnego kontaktu z publicznością. Świadomie wystawia swoje ciało na spojrzenia, by następnie przejąć inicjatywę i zmienić warunki oglądania. Granica między obserwującym a obserwowaną stopniowo się zaciera, odsłaniając przyjemność jako doświadczenie związane ze sprawczością, cielesną ekspresją i wzajemnym oddziaływaniem.


Iza Szostak — „MINGLE”



Istotą MINGLE jest doświadczenie bliskości, w której granice własnego ciała stają się mniej oczywiste. Iza Szostak sięga do codziennych relacji opieki, szczególnie kontaktu z dziećmi, kiedy dotyk, zależność i współdzielenie czasu zmieniają sposób odczuwania własnej odrębności. Te intymne doświadczenia znajdują swoją formę w ruchu, fragmentach głosu i materii, która stopniowo oddziela się od ciała, pozostawiając ślady w przestrzeni. Dym rozmywa kontury postaci, a drobne elementy kostiumu stają się przedłużeniem jej gestów. W tej zmienności ciało ujawnia się jako miejsce spotkań i wzajemnych zależności, zachowujące pamięć dotyku, emocji i doświadczeń dzielonych z innymi.


Polski performans w Paryżu: antyportret zbiorowy


Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.



Polski performans w Paryżu: antyportret zbiorowy